Şirketlerin karbon envanteri hazırlarken ilk ve en temel adım, Kapsam 1 emisyonlarını doğru hesaplamaktır. Kapsam 1'in en büyük bileşeni ise sabit yanma emisyonları — yani tesislerde yakıt yakılmasından kaynaklanan sera gazları.
Doğalgaz, kömür, LPG, fuel oil… Bu yakıtların her birinin farklı bir emisyon faktörü var ve hesaplama yöntemi birbirinden ayrışıyor. Bu yazıda sabit yanma emisyonlarını adım adım nasıl hesaplayacağınızı ele alıyoruz.
Sabit Yanma Nedir?
Sabit yanma, şirketin kontrolündeki sabit kaynaklarda — kazan, fırın, jeneratör, ısıtma sistemi gibi — yakıt yakılması sonucu oluşan emisyonları kapsar. Bu kategori GHG Protokolü çerçevesinde Kapsam 1 altında raporlanır.
Mobil yanmadan farkı şudur: Sabit yanmada kaynak bir yerde sabit durur. Araçlar, iş makineleri veya gemiler mobil yanma kategorisine girer.
Hangi Yakıtlar Bu Kapsamda?
- Doğalgaz: Isıtma, buhar üretimi, endüstriyel prosesler
- Kömür: Enerji üretimi, endüstriyel ısıtma
- LPG (Sıvılaştırılmış Petrol Gazı): Isıtma, mutfak, endüstriyel kullanım
- Fuel Oil (Motorin, Mazot): Kazan, jeneratör, endüstriyel fırın
- Biyokütle: Odun, tarımsal artıklar — özel hesaplama gerektirir
Hesaplama Yöntemi
Sabit yanma emisyonları üç adımda hesaplanır:
Adım 1 — Tüketim miktarını belirleyin: Yakıt faturalarından, sayaç verilerinden veya satın alma kayıtlarından yıllık tüketim miktarını alın. Doğalgaz için m3, LPG için kg veya litre, kömür için ton cinsinden.
Adım 2 — Emisyon faktörünü uygulayın: Her yakıt türü için IPCC AR6 veya ulusal kaynaklarda tanımlanmış emisyon faktörleri kullanılır. Emisyon faktörü, birim yakıt başına ne kadar CO2, CH4 ve N2O üretildiğini gösterir.
Adım 3 — CO2e'ye dönüştürün: CO2, CH4 ve N2O emisyonlarını ayrı ayrı hesaplayın, ardından GWP değerleriyle çarparak CO2e'ye dönüştürün ve toplayın.
Yakıt Bazında Emisyon Faktörleri
IPCC AR6 baz alındığında yaklaşık değerler:
- Doğalgaz: 1 m3 ≈ 2.0 kg CO2e (ısıl değere göre değişir)
- LPG: 1 kg ≈ 2.98 kg CO2e
- Fuel Oil (No.2): 1 litre ≈ 2.68 kg CO2e
- Taş kömürü: 1 ton ≈ 2.420 kg CO2e
- Linyit: 1 ton ≈ 1.550 kg CO2e
Not: Bu değerler yakıtın alt ısıl değerine ve saflığına göre değişiklik gösterebilir. Kesin hesaplama için tedarikçinizden yakıt analiz belgesi talep edin.
Pratik Örnek: Bir Fabrikanın Doğalgaz Hesabı
Orta ölçekli bir üretim tesisi yılda 500.000 m3 doğalgaz tüketiyor olsun.
CO2 emisyonu: 500.000 × 1.886 kg/m3 = 943.000 kg CO2
CH4 emisyonu: 500.000 × 0.0000364 kg/m3 × 27.9 (GWP) = 508 kg CO2e
N2O emisyonu: 500.000 × 0.0000728 kg/m3 × 273 (GWP) = 9.937 kg CO2e
Toplam: yaklaşık 953.445 kg CO2e/yıl — yani 953 ton CO2e.
Yaygın Hatalar
- Birim karışıklığı: Doğalgaz faturası m3 cinsinden gelir ama bazı emisyon faktörleri GJ (gigajoule) bazındadır. Önce enerji içeriğine çevirin.
- Sadece CO2 hesaplamak: CH4 ve N2O küçük miktarlarda bile önemli CO2e katkısı yapar, atlamayın.
- Ortalama faktör kullanmak: Mümkünse yakıt bazında spesifik faktör kullanın. Genel ortalamalar hata payını artırır.
- Biyokütle emisyonunu dahil etmemek: Biyokütle emisyonları Kapsam 1'e dahil edilir ancak ayrı satırda raporlanır.
Carbometric ile Sabit Yanma Hesabı
Carbometric, doğalgaz, LPG, kömür ve fuel oil verilerinizi fatura bazında sisteme girmenizi sağlar. IPCC AR6 onaylı emisyon faktörleri otomatik uygulanır, CO2, CH4 ve N2O ayrı ayrı hesaplanır ve toplam CO2e anında görüntülenir. GHG Protokolü uyumlu raporunuz hazırdır. Ücretsiz başlamak için: carbometric.com
Kaynaklar: IPCC AR6 Working Group III, GHG Protocol Stationary Combustion Guidance, IEA Emission Factors 2023
