Şirket araçları, karbon emisyon envanterinin sıkça göz ardı edilen ama önemli bir parçasıdır. Tır filosundan servis araçlarına, forkliftlerden şirket otomobillerine kadar tüm araç yakıt tüketimi GHG Protokolü çerçevesinde Kapsam 1 altında raporlanır.
Bu yazıda mobil yanma emisyonlarının ne olduğunu, hangi araçların kapsama girdiğini ve nasıl hesaplandığını adım adım ele alıyoruz.
Mobil Yanma Emisyonu Nedir?
Mobil yanma, şirketin sahip olduğu veya kontrol ettiği taşıtlarda yakıt yakılması sonucu oluşan emisyonlardır. Sabit yanmadan farkı kaynağın hareket edebilmesidir.
GHG Protokolü'ne göre şirketin operasyonel kontrolündeki her araç bu kategoriye girer:
- Binek otomobiller ve hafif ticari araçlar
- Kamyon ve TIR filosu
- Forklift ve iş makineleri
- Deniz taşıtları ve tekneler
- Hava taşıtları (şirkete ait uçaklar)
- Demiryolu taşıtları
Kiralık araçlar veya taşeron firmalar için durum farklıdır: Operasyonel kontrol sizdeyse Kapsam 1, değilse Kapsam 3 kapsamında değerlendirilir.
Hangi Yakıtlar Dahil?
- Dizel: Kamyon, TIR, forklift, jeneratör
- Benzin: Binek araç, hafif ticari
- LPG: Otogaz dönüşümlü araçlar
- CNG (Sıkıştırılmış Doğalgaz): Toplu taşıma, bazı ticari araçlar
- Jet yakıtı: Şirkete ait uçaklar
- Elektrik: Elektrikli araçlar Kapsam 1'e değil Kapsam 2'ye girer
Hesaplama Yöntemi
Mobil yanma emisyonları iki farklı yöntemle hesaplanabilir:
Yöntem 1 — Yakıt bazlı hesaplama (önerilen): Araçların tükettiği yakıt miktarı (litre veya kg) doğrudan ölçülür ve emisyon faktörüyle çarpılır. En doğru sonucu verir.
Formül: Emisyon = Yakıt miktarı (litre) × Emisyon faktörü (kg CO2e/litre)
Yöntem 2 — Mesafe bazlı hesaplama: Araç km verisi ve araç tipine göre belirlenen emisyon faktörü kullanılır. Yakıt tüketimi izlenemiyorsa bu yöntem tercih edilir.
Formül: Emisyon = Kat edilen mesafe (km) × Emisyon faktörü (kg CO2e/km)
IPCC AR6 Emisyon Faktörleri
Yakıt bazlı hesaplama için yaklaşık değerler:
- Dizel: 1 litre ≈ 2.68 kg CO2e
- Benzin: 1 litre ≈ 2.31 kg CO2e
- LPG (otogaz): 1 litre ≈ 1.63 kg CO2e
- CNG: 1 kg ≈ 2.75 kg CO2e
- Jet yakıtı: 1 litre ≈ 2.55 kg CO2e
Not: Bu değerler yaklaşık değerlerdir. Kesin hesaplama için IPCC AR6 Annex II tablolarını veya ulusal emisyon faktörlerini kullanın.
Pratik Örnek: 20 Araçlık Bir Filo
Bir lojistik şirketinin 20 kamyonu yılda toplam 150.000 litre dizel tüketiyor olsun.
CO2 emisyonu: 150.000 × 2.603 = 390.450 kg CO2
CH4 emisyonu: 150.000 × 0.000139 × 27.9 = 582 kg CO2e
N2O emisyonu: 150.000 × 0.0000582 × 273 = 2.384 kg CO2e
Toplam: yaklaşık 393.416 kg CO2e/yıl — yani 393 ton CO2e.
Veri Toplama: Nereden Başlamalı?
Mobil yanma verisi toplamak için pratik kaynaklar:
- Akaryakıt kartı ekstreleri: Şirket araçları için en temiz veri kaynağı. Araç ve tarih bazında ayrıştırılabilir.
- Depo kayıtları: Kendi yakıt deposu olan şirketler için.
- Araç takip sistemi: Km bazlı hesaplama yapılacaksa GPS verileri kullanılabilir.
- Fatura arşivi: Küçük filolar için pompa fişleri toplanabilir.
Elektrikli Araçlara Geçişin Etkisi
Araç filosunu elektriğe dönüştürmek Kapsam 1 mobil yanma emisyonlarını sıfıra indirir. Ancak dikkat: Elektrikli araçların şarj için tükettiği elektrik Kapsam 2 emisyonu yaratır. Net etkiyi görmek için her iki kapsamı birlikte değerlendirmek gerekir.
Carbometric ile Araç Filosu Emisyon Takibi
Carbometric'in mobil yanma modülüne araç bazında yakıt tüketim verilerini girerek tüm filonuzun CO2e emisyonunu otomatik hesaplayabilirsiniz. IPCC AR6 emisyon faktörleri sisteme entegre — manuel hesaplama gerekmez. Ücretsiz başlamak için: carbometric.com
Kaynaklar: IPCC AR6 Working Group III, GHG Protocol Mobile Combustion Guidance, IEA Emission Factors 2023
