Karbon envanteri hazırlarken en çok atlanan emisyon kategorilerinden biri kaçak emisyonlardır. Görünmez oldukları için fark edilmesi zor, ancak özellikle soğutma sistemleri olan şirketler için toplam Kapsam 1 emisyonlarının önemli bir bölümünü oluşturabilirler.
Bu yazıda kaçak emisyonların ne olduğunu, hangi gazların bu kapsamda değerlendirildiğini ve nasıl hesaplandığını ele alıyoruz.
Kaçak Emisyon Nedir?
Kaçak emisyonlar, ekipman arızası, bakım sırasında sızıntı veya kasıtsız salım yoluyla atmosfere karışan sera gazlarıdır. GHG Protokolü çerçevesinde Kapsam 1 altında raporlanır.
En yaygın kaçak emisyon kaynakları:
- Klima ve soğutma sistemleri (HFC gazları)
- Soğuk hava depoları ve endüstriyel soğutucular
- Yangın söndürme sistemleri (bazı gazlar)
- Elektrik transformatörleri (SF6)
- Doğalgaz boru hatları ve vanalar (metan)
HFC Gazları Neden Bu Kadar Önemli?
Kaçak emisyonları önemli kılan şey, bu gazların son derece yüksek GWP (Küresel Isınma Potansiyeli) değerleridir. IPCC AR6'ya göre:
- R-134a (HFC-134a): GWP 1.530
- R-410A: GWP 2.088
- R-404A: GWP 3.922
- R-407C: GWP 1.774
- SF6: GWP 25.200
Yani soğutma sisteminden kaçan 1 kg R-404A, 3.922 kg CO2 salmakla eşdeğer iklim etkisi yaratıyor. Küçük görünen bir sızıntı, raporlarda büyük bir CO2e rakamına dönüşebilir.
Hesaplama Yöntemi
Kaçak emisyonlar için iki temel hesaplama yöntemi kullanılır:
Yöntem 1 — Gaz dolum miktarı bazlı (önerilen): Yıl içinde soğutma sistemlerine doldurulan gaz miktarı esas alınır. Bakım kayıtları ve servis fişleri bu verinin kaynağıdır.
Formül: Emisyon = Doldurulan gaz miktarı (kg) × GWP değeri
Yöntem 2 — Ekipman bazlı yaklaşım: Ekipmanın gaz kapasitesi ve sektöre göre belirlenen sızıntı oranı kullanılır. Dolum kayıtları yoksa bu yöntem tercih edilir.
Formül: Emisyon = Ekipman kapasitesi (kg) × Sızıntı oranı × GWP değeri
Pratik Örnek
Bir perakende şirketinin 10 klima ünitesi var. Yıllık bakımda toplam 8 kg R-410A dolumu yapılmış olsun.
Emisyon hesabı: 8 kg × 2.088 = 16.704 kg CO2e
Yani görünürde sadece 8 kg gaz, aslında 16.7 ton CO2e emisyona eşdeğer. Bu, orta ölçekli bir ofisin aylık elektrik emisyonundan fazladır.
Veri Nasıl Toplanır?
Kaçak emisyon verisi için başvurulacak kaynaklar:
- Klima ve soğutma sistemi bakım sözleşmeleri
- Servis firmasının gaz dolum fişleri ve bakım raporları
- Yangın söndürme sistem bakım kayıtları
- Elektrik trafosu bakım dökümanları (SF6 içeriyorsa)
Bakım firmalarından yıl sonunda özet gaz dolum raporu talep etmek, bu veriyi düzenli takip etmenin en pratik yoludur.
Azaltım İçin Ne Yapılabilir?
- Düşük GWP değerli soğutucu gazlara geçiş (R-32, R-290 gibi doğal soğutucular)
- Düzenli bakım ve sızıntı kontrolü — küçük kaçaklar büyümeden giderilmeli
- Sızıntı dedektörü sistemleri kurulumu
- Ekipman yenileme döneminde daha verimli sistemlere geçiş
Carbometric ile Kaçak Emisyon Takibi
Carbometric'in kaçak emisyon modülüne gaz türü ve dolum miktarını girerek CO2e hesabı otomatik yapılır. R-134a, R-410A, R-404A dahil tüm yaygın HFC gazları için IPCC AR6 GWP değerleri sisteme entegre. Ücretsiz başlamak için: carbometric.com
Kaynaklar: IPCC AR6 Working Group I, GHG Protocol Stationary Combustion Guidance, EU F-Gas Regulation 517/2014
